BOLALARDA HALOLLIKNING RIVOJLANISHI VA UNGA TAʻSIR QILUVCHI OMILLAR
DOI:
https://doi.org/10.65164/dccb1s13Kalit so‘zlar:
Bolalar tarbiyasi, hallollik va rostgo’ylik, psixologiya va pedagogika, ichki va ijtimoiy omillar.Abstrak
Halollik, asosiy axloqiy xususiyat sifatida, bolalarning ijtimoiy moslashishi va uzoq muddatli rivojlanishi uchun juda muhimdir. Yosh va oʻrta yoshda bolalarning halol xulqatvorlari asta-sekin shakllanadi va koʻplab omillar tomonidan taʻsir oladi, shu jumladan hissiy tajribalar, taʻlimiy aralashuvlar, shaxsiy xulq-atvorning izchilligi, ijtimoiy kognitiv omillar va tashqi ijtimoiy ishoralar. Tegishli xorijiy adabiyotlarning empirik tadqiqot asosida ushbu maqola bolalarning halolligi rivojlanish xususiyatlarini tizimli ravishda tahlil qiladi va uning shakllanishiga va rivojlanishiga taʻsir qiluvchi asosiy omillarni (axloqiy faxrlik, axloqiy hikoyalar, ishonch, oʻzoʻziga ishonch, kognitiv empatiya, xulq-atvorning izchilligi va kattalarning bahosi) oʻrganadi. Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, axloqiy faxrlik, halollikning ijobiy natijalariga ega boʻlgan ijobiy axloqiy hikoyalar, kattalarning ishonchi va topshiriqga xos oʻz-oʻziga ishonchga ijobiy fikrmulohazalar halollikni sezilarli darajada kuchaytiradi; kognitiv empatiya holatga qarab bolalarning halolligiga tanlab taʻsir qiladi; yosh bolalarida halollik va firibgarlik yuqori darajada izchil boʻladi; kattalarning bolalarning halol xulq-atvoriga bergan bahosi ifoda konteksti va usuli tomonidan taʻsir oladi. Ushbu maqola ushbu natijalarning nazariy va amaliy ahamiyatini jamlaydi, oilaviy taʻlim va maktab axloqiy taʻlimiga bolalarning halol xususiyatini rivojlantirish uchun ilmiy asos berish maqsadida
Havolalar
[1]. Raxmonova, G. Sh., Norquliyeva, O. O. (2024). Maktabgacha tarbiya yoshdagi bola shaxsining
shakllanishi va rivojlanishi. Educational Research in Universal Sciences, 3(2 SPECIAL), 295–
297.
[2]. Raxmonova, G. Sh. (2023). Maktabgacha yoshdagi bolalar ma'naviy-axloqiy tarbiyasining
o'ziga xos xususiyatlari. PEDAGOGS jurnali, 1(1), 162-162.
[3]. Namozov, A.M. (2025). 2026–2030-yillarga mo‘ljallangan Bolalarni zo‘ravonlikning barcha
shakllaridan himoya qilish strategiyasining asosiy maqsad va vazifalari. O‘zbekiston
Respublikasi Hukumat portali.
[4]. Xujamatova, X. (2021). Maktabgacha tarbiyachilarning ijtimoiy hissiy ko'nikmalarini
takomillashtirish. Jamiyat Va Innovatsiyalar, 2(2/S), 583–590.
[5]. Hakimova, N.S., va Avezova, S.M. (2023). Tarbiya darslarida o'quvchilarda ijtimoiy va
huquqiy kompetensiyalarni shakllantirishning o'ziga xos ahamiyati. Educational Research in
Universal Sciences, 2(5), 91–94.
[6]. Raupova, M.M. (2025). Bo'lajak o'qituvchilarning huquqiy sotsializatsiyasiga deontologik
yondashuv. Inter Education & Global Study, (1), 46-55.
[7]. Ma, F., Li, Y., Huang, W., Luo, X., & Lagattuta, K. H. (2025). Moral pride promotes honesty
in preschoolers. Developmental Psychology.
[8]. Sai, Y., Zheng, M., Tang, Y., Sai, L., & Liu, X. (2025). Moral Stories Can Promote Honesty in
Chinese Young Children. Behavioral Sciences, 15(6).
[9]. Liang, M., Wang, Q., & Zhou, Y. (2025). The Influence of Different Types of Moral Stories on
Honest Behaviour in Children. Behavioral Sciences, 15(2).
[10]. Zheng, Y., Lee, K., & Zhao, L. (2024). High consistency of cheating and honesty in early
childhood. Developmental Science, 27(6).
[11]. Hecker, T. G., Shalvi, S., Uzefovsky, F., & Meyer, Y. B. (2024). Cognitive empathy boosts
honesty in children and young adolescents. Journal of Experimental Child Psychology, 241.
[12]. Zhao, L., Mao, H., Harris, P. L., & Lee, K. (2024). Trusting young children to help causes them
to cheat less. Nature Human Behaviour, 8(4).
[13]. Zhao, L., Li, Y., Ke, S., & Lee, K. (2024). Self-efficacy and cheating among young
children.Journal of Experimental Child Psychology, 241.
[14]. Brimbal, L., & Crossman, A. M. (2023). Inconvenient truth-tellers: Perceptions of children’s
blunt honesty. Journal of Moral Education, 52(3).
