GENERATIV SUN’IY INTELLEKT SHAROITIDA TA’LIM TIZIMLARI VA KIBERXAVFSIZLIK: TAHDIDLAR, ISHONCHLILIK MUAMMOLARI VA XAVFSIZ ARXITEKTURA
DOI:
https://doi.org/10.65164/50a22j98Ключевые слова:
generativ sun’iy intellekt, ta’lim tizimi, kiberxavfsizlik, ishonchlilik, xavfsiz arxitektura, AI governance, ma’lumotlar himoyasiАннотация
ushbu maqolada generativ sun’iy intellekt texnologiyalarining ta’lim tizimlariga keng joriy etilishi sharoitida yuzaga kelayotgan transformatsion jarayonlar, kiberxavfsizlik tahdidlari hamda ishonchlilik muammolari kompleks tahlil qilinadi. Xususan, ChatGPT va Google Gemini kabi generativ SI platformalarining o‘quv jarayonini avtomatlashtirish, shaxsiylashtirish va samaradorligini oshirishdagi roli yoritilgan holda, ularning ma’lumotlar xavfsizligi, akademik halollik va natijalar ishonchliligiga ta’siri baholanadi. Tadqiqot metodologiyasi tizimli yondashuv, qiyosiy tahlil hamda kontent-analiz usullariga asoslangan bo‘lib, xalqaro tashkilotlar, jumladan OECD va UNESCO tavsiyalari o‘rganildi.
Tadqiqot natijalari generativ SI asosidagi ta’lim muhitida data leakage, prompt injection, deepfake va model hallutsinatsiyasi kabi xavflar sezilarli darajada ortayotganini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, mavjud tizimlarda ishonchlilikni ta’minlash mexanizmlarining yetarli darajada shakllanmaganligi aniqlandi. Muallif tomonidan ko‘p qatlamli xavfsiz arxitektura modeli taklif etilib, unda ma’lumotlar himoyasi, foydalanuvchi autentifikatsiyasi, model monitoringi va AI governance elementlari integratsiyalashgan holda bayon etildi.
Umuman olganda generativ sun’iy intellektdan ta’limda samarali foydalanish uchun kiberxavfsizlikni kuchaytirish, ishonchlilikni oshirish va institutsional boshqaruv mexanizmlarini joriy etish zarurligi asoslab berildi
Библиографические ссылки
1. OECD. (2021). Artificial Intelligence in Education: Challenges and Opportunities for
Sustainable Development. OECD Publishing.
2. UNESCO. (2023). Guidance for Generative AI in Education and Research. UNESCO.
3. World Bank. (2022). Digital Transformation in Education: Impacts and Policy
Implications. World Bank Publications.
4. NIST. (2023). Artificial Intelligence Risk Management Framework (AI RMF 1.0). U.S.
Department of Commerce.
5. Russell, Stuart, & Norvig, Peter. (2020). Artificial Intelligence: A Modern Approach (4th
ed.). Pearson.
6. Goodfellow, Ian, Bengio, Y., & Courville, A. (2016). Deep Learning. MIT Press.
7. Floridi, Luciano, Cowls, J., Beltrametti, M., et al. (2018). AI4People—An Ethical
Framework for a Good AI Society. Minds and Machines, 28(4), 689–707.
8. Dwivedi, Yogesh K., et al. (2023). So what if ChatGPT wrote it? Multidisciplinary
perspectives on opportunities, challenges and implications of generative AI. International Journal
of Information Management, 71.
9. European Commission. (2021). Ethics Guidelines for Trustworthy Artificial Intelligence.
Brussels.
10. Bommasani, Rishi, et al. (2021). On the Opportunities and Risks of Foundation Models.
Stanford Center for Research on Foundation Models.
11. OpenAI. (2023). GPT-4 Technical Report. OpenAI.
12. Bender, Emily M., et al. (2021). On the Dangers of Stochastic Parrots: Can Language
Models Be Too Big? Proceedings of FAccT.
13. ISO. (2022). ISO/IEC 27001: Information Security Management Systems. ISO.
14. MIT. (2023). Generative AI and the Future of Education. MIT Research Reports.
15. Stanford University. (2024). AI Index Report. Stanford Institute for Human-Centered
AI.