GENERATIV SUN’IY INTELLEKT SHAROITIDA TA’LIM TIZIMLARI VA KIBERXAVFSIZLIK: TAHDIDLAR, ISHONCHLILIK MUAMMOLARI VA XAVFSIZ ARXITEKTURA

Авторы

  • Saipova Dilnoza TAFU Iqtisodiyot fakulteti o‘qituvchisi Автор
  • Usmanova Dilnoza TAFU Iqtisodiyot fakulteti o‘qituvchisi Автор
  • Farmonova Maftuna TAFU Iqtisodiyot fakulteti o‘qituvchisi Автор

DOI:

https://doi.org/10.65164/50a22j98

Ключевые слова:

generativ sun’iy intellekt, ta’lim tizimi, kiberxavfsizlik, ishonchlilik, xavfsiz arxitektura, AI governance, ma’lumotlar himoyasi

Аннотация

ushbu maqolada generativ sun’iy intellekt texnologiyalarining ta’lim tizimlariga keng joriy etilishi sharoitida yuzaga kelayotgan transformatsion jarayonlar, kiberxavfsizlik tahdidlari hamda ishonchlilik muammolari kompleks tahlil qilinadi. Xususan, ChatGPT va Google Gemini kabi generativ SI platformalarining o‘quv jarayonini avtomatlashtirish, shaxsiylashtirish va samaradorligini oshirishdagi roli yoritilgan holda, ularning ma’lumotlar xavfsizligi, akademik halollik va natijalar ishonchliligiga ta’siri baholanadi. Tadqiqot metodologiyasi tizimli yondashuv, qiyosiy tahlil hamda kontent-analiz usullariga asoslangan bo‘lib, xalqaro tashkilotlar, jumladan OECD va UNESCO tavsiyalari o‘rganildi.

 

Tadqiqot natijalari generativ SI asosidagi ta’lim muhitida data leakage, prompt injection, deepfake va model hallutsinatsiyasi kabi xavflar sezilarli darajada ortayotganini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, mavjud tizimlarda ishonchlilikni ta’minlash mexanizmlarining yetarli darajada shakllanmaganligi aniqlandi. Muallif tomonidan ko‘p qatlamli xavfsiz arxitektura modeli taklif etilib, unda ma’lumotlar himoyasi, foydalanuvchi autentifikatsiyasi, model monitoringi va AI governance elementlari integratsiyalashgan holda bayon etildi.

 

Umuman olganda generativ sun’iy intellektdan ta’limda samarali foydalanish uchun kiberxavfsizlikni kuchaytirish, ishonchlilikni oshirish va institutsional boshqaruv mexanizmlarini joriy etish zarurligi asoslab berildi 

Библиографические ссылки

1. OECD. (2021). Artificial Intelligence in Education: Challenges and Opportunities for

Sustainable Development. OECD Publishing.

2. UNESCO. (2023). Guidance for Generative AI in Education and Research. UNESCO.

3. World Bank. (2022). Digital Transformation in Education: Impacts and Policy

Implications. World Bank Publications.

4. NIST. (2023). Artificial Intelligence Risk Management Framework (AI RMF 1.0). U.S.

Department of Commerce.

5. Russell, Stuart, & Norvig, Peter. (2020). Artificial Intelligence: A Modern Approach (4th

ed.). Pearson.

6. Goodfellow, Ian, Bengio, Y., & Courville, A. (2016). Deep Learning. MIT Press.

7. Floridi, Luciano, Cowls, J., Beltrametti, M., et al. (2018). AI4People—An Ethical

Framework for a Good AI Society. Minds and Machines, 28(4), 689–707.

8. Dwivedi, Yogesh K., et al. (2023). So what if ChatGPT wrote it? Multidisciplinary

perspectives on opportunities, challenges and implications of generative AI. International Journal

of Information Management, 71.

9. European Commission. (2021). Ethics Guidelines for Trustworthy Artificial Intelligence.

Brussels.

10. Bommasani, Rishi, et al. (2021). On the Opportunities and Risks of Foundation Models.

Stanford Center for Research on Foundation Models.

11. OpenAI. (2023). GPT-4 Technical Report. OpenAI.

12. Bender, Emily M., et al. (2021). On the Dangers of Stochastic Parrots: Can Language

Models Be Too Big? Proceedings of FAccT.

13. ISO. (2022). ISO/IEC 27001: Information Security Management Systems. ISO.

14. MIT. (2023). Generative AI and the Future of Education. MIT Research Reports.

15. Stanford University. (2024). AI Index Report. Stanford Institute for Human-Centered

AI.

Опубликован

2026-05-15