AMIR TEMURNING JANG SAN’ATI

Авторы

  • Azada Rahmatullayeva Ташкентский Университет Прикладных Наук image/svg+xml Автор

DOI:

https://doi.org/10.65164/yh762y66

Ключевые слова:

jang san’ati, harbiy boshqaruv, harbiy mahorat, qo‘shin, yetti qo‘l, harbiy mansablar, uch yuz o‘n uch amirlar, sarkardalarning uch avlodi vakillari, harbiy strategiya, taktika, xavfsizlik xizmati, razvedka, temir intizom, jazo, harbiy ko‘rik.

Аннотация

Annotatsiya

Mazkur maqolada Amir Temurning harbiy san’atining muhim tarkibiy qismi bo‘lgan harbiy boshqaruv sohasidagi islohotlari har tomonlama tahlil qilingan. Ishonchli tarixiy manbalarga tayangan holda, tadqiqotda harbiy qo‘mondonlarni tanlash mexanizmlari, jumladan, ayrim qo‘mondonlarning xalq (demokratik) saylovi asosida saylanishi hamda tumanbegining tayinlanish tartibi yoritib berilgan. Shuningdek, ko‘plab harbiy g‘alabalarni ta’minlashda uch avlod iste’dodli sarkardalarning rahbarlik salohiyati va harbiy mahorati muhim rol o‘ynagani alohida ta’kidlangan.

Библиографические ссылки

1. Шарафуддин Али Яздий. Зафарнома. Муқаддима. 1-китоб // Форс тилидан таржима, сўзбоши ва илмий изоҳлар мауллифи Омонулло Бўриев. Шахс исмлари, жой номлари, этник номлар ва атамалар кўрсаткичини тузувчи Азизжон Шарипов. - Тошкент: Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Фан, 2022. – Б. 16.

2. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2026 йил 13 январь куни Қуролли Кучларимиз ташкил этилганининг 25-йиллиги ҳамда 14 январь – Ватан ҳимоячилари кунига бағишланган тантанали маросимдаги нутқи https://president.uz/uz/lists/view/184;

3. Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Ёшларга оид давлат сиёсати самарадорлигини ошириш ва Ўзбекистон ёшлар иттифоқи фаолиятини қўллаб-қувватлаш тўғрисида”ги Фармони. Тошкент ш., 2017 йил 5 июль, ПФ-5106-сон. https://lex.uz/acts/3255680;

4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning 2021 yil 12 yanvar kuni O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari Akademiyasida bo‘lib o‘tgan Xavfsizlik kengashining kengaytirilgan tartibdagi yig‘ilishida so‘zlagan nutqi // Xalq so‘zi, 2021. 2-son. – B. 1.

5. Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М. Мирзиёевнинг 2022-йил 21-апрель куни Қашқадарё вилояти Кўкдала тумани фаоллари билан учрашувдаги нутқи // Халқ сўзи, 2022. 80-сон. – Б. 1.

6. “Соҳибқирон Амир Темур таваллудининг 690 йиллигини кенг нишонлаш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Президентининг ПҚ–46-сон қарори, 2026 йил 5 февраль // https://lex.uz/docs/8036449

7. Кэрэн Л. Амир Темур салтанати / Б. Эрматов таржимаси. − Тошкент: Маънавият, 1999. – Б. 7.; 78. Керен Л., Саидов А. Амир Темур ва Франция. – Тошкент: Адолат, - 84 б.

8. Ричард Нельсон. (АҚШ). Темур ҳарбий стратег ва улкан сиёсатдон сифатида // Амир Темур ва унинг жаҳон тарихидаги ўрни / Халқаро конференция тезислари (1996 йил 23-26 октябрь). − Тошкент: Ўзбекистон, 1996. – Б. 31-35.

9. Гарольд Лэмб. Тамерлан. Потрясатель вселенной. Перевод с англ. Д.Вознякевича. – М.: Вече, 2008. – 340 с. Серия «Terra Historica». Гарольд Лэмб. Тамерлан. Правитель и полководец / Пер. с. англ. Л.А.Игоревского. – М.: Центрполиграф, 2002. – 334. Серия «Nome nest Omen».

10. Тильман Н. Темур−завоеватель и исламский мир позднего средневековья. − Ростов−Дон, 1996. – 570 с.;

11. Тильман Нагель. Тимур – завоеватель и исламский мир позднего средневековья. Серия «След в истории» / Пер. с немецкого Л.И. Ясинской. – Ростов-на-Дону // Общественные науки в Узбекистане: Феникс, 1997. – 640 с.

12. Amir Temurning jahon harbiy san’ati rivojiga qo‘shgan hissasi: Xalqaro ilmiy konferensiya materiallari to‘plami, 2022 yil 8 aprel /(fals.f.d. (DSc), professor, polkovnik R.S.Samarovning umumiy tahriri ostida]. – Toshkent: O‘R QK Akademiyasi, 2022. – 290 b.

13. Бобров Л.А. «Маршалы» Сахибкирана. К вопросу о высшем комадном составе армии Амира Тимура последней трети XIV – начала XV вв. Amir Temurning jahon harbiy san’ati rivojiga qo‘shgan hissasi: xalqaro ilmiy konferensiya materiallari to‘plami, 2022 yil 8 aprel / [fals.f.d. (DSc), professor, polkovnik R.S.Samarovning umumiy tahriri ostida]. – Toshkent: O‘R QK Akademiyasi, 2022. – С. 25–32.

14. Квинт В.Л. Амир Темурнинг стратегик етакчилиги: “Тузуклар”га изоҳлар / В.Л.Квинт (сўзбоши, изоҳлар). – СПб.: ИПЦ СЗИУ РАНХиГС, 2021. - Б. 11.

15. Каримов Ғ. “Мунтахаб ут-таворихи Муиний” асаридаги айрим турк-мўғул ҳарбий атамалари хусусида // Шарқшунослик. 1993. № 4. Б. 67-74.;

16. Дадабаев Х. Тарихий ҳарбий терминлар луғати. – Т., 2003.

17. Дадабоев Ҳ. Амир Темурнинг саркардалик истеъдоди // Ўзбекистонда ижтимоий фанлар. 1996. № 7-10. – Б. 29-37.;

18. Дадабоев Ҳ. Амир Темурнинг ҳарбий маҳорати. - 93 б.;

19. Ўзбекистон ҳарбий санъати тарихидан. Китоб-альбом / Ж.Х.Исмаилова, Л.Г.Левтеева. Масъул муҳаррир Ю.Ф.Буряков. – Тошкент: Ўзбекистон, 2012. – 208 б.;

20. Алимов Ў. Амир Темурнинг ҳарбий стратегия ва тактикаси ҳақида // Темурийлар даври: тадқиқотлар ва муаммолар / Темурийлар даврини ўрганишнинг умумбашарий аҳамияти / Республика илмий-амалий конференцияси материаллари (2013 йил 22 октябрь). Масъул муҳаррир: Н.Н.Ҳабибуллаев. 7-китоб. – Тошкент: Наврўз, 2014. – Б. 179-188.;

21. Дадабоев Ҳ. Аждодларимизнинг ҳарбий маҳорати (Рисола). – Тошкент: Akademnashr, 2016. – 176 б.

22. Рахимова З. Войска грозой грохочущею шли… (Военный костюм эпохи Темура и Темуридов) // San’at. № 3-4. 2008. - С. 12.;

23. Рахимова З. Конское снаряжение эпохи Амира Темура и Темуридов // San’at. № 2 (23) 2004. - С. 8.;

24. Буряков Ю., Исломов Ў. Темур жангчисининг пўлат совути // Фан ва турмуш. 2002. № - Б. 2-5.

25. Жамолҳожи И. Темур ҳарбий қўшинида ўқотар қуролларнинг ўрни // Темурийлар даврида илм-фан ва маданият [Матн]: халқаро илмий конференция тезислари, 13-14 сентябрь 2017. – Тошкент: Akademnashr, 2017. – Б. 118-119.;

26. Буряков Ю. Фортификация и военное снаряжение эпохи Амира Тему¬ра // ЎзР ФА академиги, профессор Э.В.Ртвеладзе таваллудининг 60-йиллигига бағишланган Ўрта Осиё археологияси, тарихи ва маданияти // Халқаро илмий кон¬ференция маърузаларининг тезислари. – Тошкент, 2002.

27. Абраров С.А. Вопросы о влиянии военных походов Амира Темура и его внешней политики на исторические судьбы России в росийской историографии // Тарихий манбашунослик, тарихнавислик, тарих тадқиқотлари методлари ва методологиясининг долзарб масалалари / Республика IX илмий-назарий конференцияси материаллари. Масъул муҳаррир М.Исҳоқов. – Тошкент: ТДШИ, 2017. – Б. 155-160.

28. Содиқов Ҳ. Амир Темур салтанатида хавфсизлик хизмати. – Тошкент, 2018. – 570 б.

29. Соҳибқирон Амир Темур ҳарбий санъати / Р.Самадов, С.Ахроров, Ж.Холмўминов, С.Садриддинов. – Тошкент: Маънавият, 2022. – 280 б.;

30. Ўзбекистон ҳарбий санъати тарихи: китоб-альбом / Ж.Х.Исмаилова, Л.Г. Левтеева; масъул муҳаррир: Ю.Р.Буряков. – Тошкент: Ўзбекистон, 2012. – 208 б.;

31. Соҳибқирон Амир Темур ҳарбий санъати / Р.Самадов, С.Ахроров, Ж.Холмўминов, С.Садриддинов. – 280 б.

32. Қаранг: Бўриев Омонулло. Темурийлар даври ёзма манбаларида Марказий Осиё тарихий географияси. - Тошкент: Mumtoz so‘z, 2017. – Б. 90-102.

33. Дадабоев Ҳ. Амир Темурнинг ҳарбий маҳорати. – Тошкент: Ёзувчи, 1996. - 93 б.;

34. Дадабаев X. Полководческий талант Амира Темура // Общественные науки в Узбекистане. − Тошкент: Фан, 1996. № 7-10. – С. 29-37;

35. Дадабаев Х. Тарихий ҳарбий терминлар луғати. – Тошкент, 2003;

36. Дадабоев Ҳ. Аждодларимизнинг ҳарбий маҳорати (Рисола). – Тошкент: Akademnashr, 2016. – 176 б;

37. Дадабоев Ҳ. Амир Темурнинг саркардалик истеъдоди // Ўзбекистонда ижтимоий фанлар. – Тошкент: Фан, 1996. № 7-10. – Б. 29-37;

38. Дадабоев Ҳ. Соҳибқиронга ато қилинган ҳислатлар // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. 2007 йил № 14;

39. Рахимова З. Конское снаряжение эпохи Амира Темура и Темуридов // San’at. № 2 (23) 2004. - С. 8.;

40. Раҳматуллаева О. Амир Темурнинг ҳарбий маҳорати // Турон тарихи. № 5. – Тошкент: Фан ва технология, 2011. – Б. 25-27.

41. Дадабоев Ҳ. Амир Темурнинг ҳарбий маҳорати. – Б. 7.

42. Содиқов Ҳ. Амир Темур салтанатида хавфсизлик хизмати. – Тошкент, 2018. – 570 б.

43. Ўзбекистон ҳарбий санъати тарихи: китоб-альбом / Ж.Х.Исмаилова, Л.Г. Левтеева; масъул муҳаррир: Ю.Р.Буряков. – Тошкент: Ўзбекистон, 2012. – 208 б.

44. Соҳибқирон Амир Темур ҳарбий санъати / Р.Самадов, С.Ахроров, Ж.Холмўминов, С.Садриддинов. – – 280 б.

45. Содиқов Ҳ. Амир Темур салтанатида хавфсизлик хизмати. – Т.: 2018. – 570 б.

46. Ходжиходжаев Ф.М. Соҳибқирон Амир Темур салтанати хавфсизлигининг шаклланиши ва ривожланиши. Ҳарбий фанлар бўйича фалсафа доктори (PhD) илмий даражасини олиш учун ёзилган диссертация. − Тошкент: ТИИВ Академияси, 2023. – 120 б

47. Содиқов Ҳ. Амир Темур салтанатида хавфсизлик хизмати. - Б. 431.

48. Темур тузуклари. 2020. – B. 103, 133.

49. Аёзий, Мирзо Муҳаммад Ҳайдар. Тарихи Рашидий. (Мирзо Муҳаммад Ҳайдар Аёзий; нашрга тайёрловчи, сўз боши, тадбил, изоҳлар ва кўрсаткичлар муаллифи О.Ё.Жалилов; масъул муҳаррир С.Ҳасанов; ЎзР ФА, Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик ин-ти. - Тошкент: Ўзбекистон, 2011. – Б. 612.

50. Шарафуддин Али Йаздий. Зафарнома. 1997. – Б. 174.

51. Шарафуддин Али Йаздий. Зафарнома. – Б. 174, 256.; Низомиддин Шомий. Зафарнома. – Б. 521.;

52. Муиниддин Натанзий. Мунтахаб ут−таворихи Муиний. - Б. 62.

53. Шарафуддин Али Йаздий. Зафарнома. 1997. – Б. 174.

54. Дадабоев Ҳ. Амир Темурнинг ҳарбий маҳорати. – Б. 85.

55. Ибн Арабшоҳ. Амир Темур тарихи. 1 китоб. - Б. 220.

56. Низомиддин Шомий. Зафарнома. – Б. 92-93.

57. Шарафуддин Али Йаздий. Зафарнома. – Б. 118.

58. Низомиддин Шомий. Зафарнома. – Б. 92-93.

Опубликован

2026-07-07