КЫРГЫЗ МАКАЛДАРЫНДАГЫ ҮЙ-БҮЛӨЛҮК БААЛУУЛУКТАР
DOI:
https://doi.org/10.65164/f9myjh93Ключевые слова:
үй-бүлөлүк баалуулуктар; макал-лакаптар; кыргыз маданияты; лингвомаданий изилдөөлөр; паремиология; салттуу коомАннотация
Бул макалада кыргыз макал-лакаптарында чагылдырылган үй-бүлө баалуулуктары улуттук тилдик дүйнө таанымдын маанилүү элементи катары каралат. Лингвомаданий жана аксиологиялык ыкмаларга таянып, үй-бүлө, туугандык институтуна байланыштуу макал-лакаптардын иштеши талданат. Мында макал-лакаптардын салттуу кыргыз коомунун жашоосун жөнгө салуучу социалдык нормаларды, адеп-ахлактык мамилелерди жана жүрүм-турум моделдеринин кандайча чагылдыраарына өзгөчө көңүл бурулат. Изилдөө паремиологиялык булактарда жана оозеки кепте жазылган кеңири таралган макал-лакап тексттерине таянат. Талдоо көрсөткөндөй, кыргыз макал-лакаптарында үй-бүлө эң жогорку баалуулук, бакубаттуулуктун булагы, адамдын таянычы жана коомдук тартиптин негизи катары көрсөтүлөт. Күйөө менен аялдын ролдору, ата-энени сыйлоо, тукум улоо, улууларды урматтоо жана кичүү балдарга кам көрүү түшүнүктөрү маанилүү орунду ээлейт. Макал-лакаптар социалдык-маданий чындыктарды гана чагылдырбастан, ошондой эле коомдун жүрүм-турумун салттуу этникалык жакшылык жана тууралык түшүнүктөрүнө ылайык жетектеп, нормативдик функцияны да аткарат. Жыйынтыктар макал-лакаптар муундар арасында үй-бүлөлүк баалуулуктарды сактоо жана өткөрүп берүү үчүн маанилүү механизм экенин тастыктайт.
Библиографические ссылки
1. Акматалиев А.А. Кыргыз үй-бүлөсүнүн социологиясы. – Бишкек: КРСУ, 2005.
2. Арутюнова Н. Д. Неопределенность признака в русском дискурсе // Логический анализ
языка. Истина и истинность в культуре и языке. М.: Наука, 1995. С. 182–189.
3. Арутюнова, Н. Д.Типы языковых значений. Оценка. Событие. Факт.- М.: Наука, 1988. -
341 с.
4. Воробьев В. В. Лингвокультурология: Монография. – М.: РУДН, 2008. – 336 с.
5. Виндельбанд В. История и естествознание // Виндельбанд В. Прелюдии. М., 2007. С. 137-
338.
6. Вольф, Е.М. Функциональная семантика оценки.— М.: Едиториал УРСС, 2002.— 280 с.1842
7. Грайс Г. П. Логика и речевое общение // Новое в зарубежной лингвистике. Вып. XVI. М.:
Прогресс, 1985. С. 217–237.
8. Жуков В.П. Словарь русских пословиц и поговорок. М., 1991. 536 с.
9. Закиров С. Кыргыз элинин макал, лакаптары. Кыргыз ССР илимдер академиясынын
басмасы. – Фрунзе , 1962. – 127 бет. https://elib.manas.edu.kg/book/5327-0025159.pdf
10. Маслова В.А. Лингвокультурология. – М.: Академия, 2001.- 208
11. Квашина В. В. Проблемы аксиологии в современном языкознании /В. В.Квашина //
Вестник Челябинского Государственного педагогического университета.— Челябинск,
2013.— № 2.— С. 181–189.
12. Kovshova M. L. Linguoculturological method in phraseology. Culture codes. Librokom; 2013:
456. (In Russ.).
13. Молдокасымов К.С. Кыргыз этнопедагогикасынын негиздери. – Бишкек: Мектеп, 1996.
14. Пермяков Г.Л. Основы структурной паремиологии. – М.: Наука, 1988. – 136.
15. Риккерт Г. Науки о природе и науки о культуре // Культурология. XX век: антология. М.,
1995. С. 54-55.
16. Синельников А. С. Гомосоциальность // Словарь гендерных терминов / Под ред. А. А.
Денисовой. — М. : Информация XXI век, 2002. — 256 с.
17. Сооронов О. Кыргыз макал-лакаптары. – Фрунзе: Мектеп, 1978.
18. Телия В.Н. Русская фразеология. Семантический, прагматический и
лингвокультурологический аспекты. – М.: Языки русской культуры, 1996.
19. Усупбеков Ш., Макал-лакаптардын тарбиялык мааниси. – Ф., «Мектеп»,
1967. https://bilim.akipress.org/kg/news:366792/?f=cp
20. Шамбаев С. Кыргызские пословицы, поговорки и изречения. –Ф.: Мектеп, 1979. – 340 с.
21. Bourdieu P. The Forms of Capital // Handbook of Theory and Research for the Sociology of
Education. – New York, 1986.
22. Coleman J.S. Social Capital in the Creation of Human Capital // American Journal of Sociology.
– 1988. – Vol. 94.
23. Parsons T., Bales R.F. Family, Socialization and Interaction Process. – Glencoe: Free Press,
1955.
24. Radcliffe-Brown, A. R. (1952). Structure and Function in Primitive Society. London: Cohen &
West.
25. Tarasov E.F. The Prolegomena to the language consciousness theory. Journal of
Psycholinguistics. 2014; 22:24-35. (In Russ.).
26. Chodorow, N. (1978). The Reproduction of Mothering: Psychoanalysis and the Sociology of
Gender. Berkeley: University of California Press.
27. https://ru.wikipedia.org/wiki %84)
