RAQAMLI EVOLYUTSIYA VA KIBER-TAHDIDLAR: ZAMONAVIY JAMIYATGA TA‘SIRI VA HIMOYA STRATEGIYALARI
DOI:
https://doi.org/10.65164/pf894k45Ключевые слова:
raqamli evolyutsiya, kiberxavfsizlik, kiber-tahdidlar, phishing, DDoS, zararli dasturlar, ma'lumotlar himoyasi, shifrlash, autentifikatsiya, kiberjinoyatchilik, raqamli transformatsiya.Аннотация
Ushbu maqolada raqamli evolyutsiya jarayonining jadal rivojlanishi sharoitida kiber-tahdidlarning kuchayishi va ularning zamonaviy jamiyatga ta'siri ilmiy-metodologik jihatdan tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalar, internet infratuzilmasi va sun'iy intellekt asosidagi tizimlarning keng qo'llanilishi natijasida yuzaga kelayotgan xavfsizlik muammolari ko'rib chiqiladi. Maqolada zararli dasturlar, phishing hujumlari, DDoS hujumlari, ransomware va ma'lumotlar o'g'irlanishi kabi asosiy kiber-tahdid turlari tasniflab yoritiladi. Shuningdek, kiberxavfsizlikni ta'minlashning zamonaviy usullari — kuchli autentifikatsiya, shifrlash texnologiyalari, tarmoq monitoringi va foydalanuvchi xabardorligini oshirish — tahlil etiladi. Raqamli evolyutsiya bosqichlari va ularga mos tahdidlar qiyosiy jadval shaklida taqdim etilib, har bir davrdagi xavfsizlik muammolariga kompleks yechimlar tavsiya etiladi. Tadqiqot O'zbekiston raqamli strategiyasi doirasida milliy kiberxavfsizlik tizimini mustahkamlashga doir amaliy tavsiyalarni o'z ichiga oladi.
Библиографические ссылки
[1] Anderson, R., Barton, C., Böhme, R., Clayton, R., Ganan, C., Grasso, T., ... & Vasek, M. (2019). Measuring the changing cost of cybercrime. The 18th Workshop on the Economics of Information Security (WEIS 2019).
[2] Apruzzese, G., Colajanni, M., Ferretti, L., & Marchetti, M. (2022). Revisiting the limitations of deep learning for intrusion detection and the potential of adversarial machine learning. Proceedings of the 2022 International Conference on Information and Communications Security, 41–57. https://doi.org/10.1007/978-3-031-15777-6_3
[3] CISA. (2022). Known exploited vulnerabilities catalog. Cybersecurity and Infrastructure Security Agency. https://www.cisa.gov/known-exploited-vulnerabilities-catalog
[4] European Union Agency for Cybersecurity (ENISA). (2022). ENISA threat landscape 2022. https://doi.org/10.2824/764318
[5] G‘ulomov, S. S., & Shermuhamedov, A. T. (2019). Axborot tizimlari va texnologiyalari. Iqtisod-Moliya.
[6] IBM Security. (2023). Cost of a data breach report 2023. IBM Corporation. https://www.ibm.com/reports/data-breach
[7] International Telecommunication Union (ITU). (2022). Global cybersecurity index 2020. ITU Publications. https://www.itu.int/en/ITU-D/Cybersecurity/Pages/global-cybersecurity-index.aspx
[8] Karimov, A. A. (2020). Kiberxavfsizlik va axborot himoyasi. Fan va texnologiya.
[9] Microsoft. (2023). Digital defense report 2023. Microsoft Corporation. https://www.microsoft.com/en-us/security/security-insider/microsoft-digital-defense-report-2023
[10] O‘zbekiston Respublikasi. (2020). Axborot xavfsizligi to‘g‘risida qonun. O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari ma‘lumotlari milliy bazasi. https://lex.uz
[11] O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Farmoni. (2020). "Raqamli O‘zbekiston — 2030" strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida. https://lex.uz
[12] Qosimov, S. S. (2018). Axborot xavfsizligi asoslari. Aloqachi.
[13] Schwab, K. (2016). The fourth industrial revolution. World Economic Forum.
[14] Verizon. (2023). 2023 data breach investigations report. Verizon Business. https://www.verizon.com/business/resources/reports/dbir/
[15] Westerman, G., Bonnet, D., & McAfee, A. (2014). Leading digital: Turning technology into business transformation. Harvard Business Review Press.
[16] World Economic Forum (WEF). (2023). Global cybersecurity outlook 2023. https://www.weforum.org/reports/global-cybersecurity-outlook-2023/
[17] Xolmatov, N. N. (2020). Kiberjinoyatchilik va unga qarshi kurashish usullari. Yuridik adabiyotlar nashriyoti.
[18] Yo‘ldoshev, M. M. (2021). Kompyuter tarmoqlari va axborot xavfsizligi. O‘zbekiston.
