IKKI JAHON URUSHI ORALIG‘IDAGI DIPLOMATIK HUJJATLARNI TAHLIL QILISHDA SUN'IY INTELLEKT ALGORITMLARIDAN FOYDALANISH IMKONIYATLARI
DOI:
https://doi.org/10.65164/815c9x25Keywords:
Sun'iy intellekt, diplomatik hujjatlar, xalqaro munosabatlar, 1918-1939 yillar, Tabiiy tilni qayta ishlash (NLP), matnlar tahlili, raqamli tarix.Abstract
Ushbu maqolada 1918-1939 yillardagi xalqaro munosabatlar va diplomatik hujjatlarni o'rganishda sun'iy intellekt (SI) texnologiyalarini qo'llash istiqbollari chuqur tahlil qilingan. Tadqiqotning asosiy maqsadi AQSh (FRUS bazasi), Buyuk Britaniya (DBFP), Fransiya va Germaniya o'rtasidagi ko'p jildli diplomatik yozishmalar, shartnomalar va maxfiy memorandumlarni tahlil qilishda Tabiiy tilni qayta ishlash (NLP), mavzularni modellashtirish (Topic Modeling - LDA) va hissiyotlar tahlili (Sentiment analysis) algoritmlarining amaliy samaradorligini ko'rsatib berishdan iborat. An'anaviy tarixiy-qiyosiy metodlardan farqli o'laroq, SI vositalari yordamida o'n minglab sahifadan iborat katta hajmdagi matnli ma'lumotlar (Big Data) ichidan yashirin qonuniyatlarni, 1930- yillardagi inqirozlar arafasida diplomatik ohangning o'zgarishi va qaror qabul qilish jarayonidagi semantik siljishlarni aniqlash imkoniyatlari miqdoriy ko'rsatkichlar asosida ochib berilgan. Yakunda tarixchi olimlar uchun SI vositalarini akademik amaliyotga joriy etish metodikasi, o'ziga xos texnik muammolar va raqamli gumanitaristika yo'nalishidagi istiqbolli xulosalar taqdim etiladi.
References
[1] Guldi, J. (2023). The Dangerous Art of Text Mining: A Methodology for Digital History.
[2] Cambridge University Press.
[3] Kuczera, A. (2023). "Digital Methods in Diplomatic History: NLP and Network Analysis of the League
of Nations Documents (1920-1939)." European Journal of Contemporary History, 18(4), 45-67.
[4] Tristram, F. (2021). "Topic Modeling the Foreign Relations of the United States (FRUS) Archives: New
Perspectives on Interwar Diplomacy." Journal of Digital Humanities, 6(2), 112-134.
[5] Spirling, A., & Rodriguez, P. L. (2022). "Word Embeddings for Historical Text Analysis: What Works
and What Doesn’t." The Journal of Politics, 84(1), 101-115.
[6] McGillivray, B., Hengchen, A., & Viermetz, M. (2022). "The challenges and prospects of computational
history." Historical Methods: A Journal of Quantitative and Interdisciplinary History, 55(1), 25-40.
[7] O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori. (2021). *“Sun'iy intellekt texnologiyalarini jadal joriy
etish uchun shart-sharoitlar yaratish chora-tadbirlari to‘g‘risida”*gi PQ-4996-son qarori. Qonunchilik
ma'lumotlari milliy bazasi, 17.02.2021- y.
