SUN’IY INTELLEKT YORDAMIDA AKUSTIK SIGNALLARNI ANIQLIK BILAN O‘LCHASH VA KLASSIFIKATSIYA QILISH TIZIMI

Mualliflar

  • I.N. Abdullayev Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti image/svg+xml Muallif
  • O.E. Jiyanbayev O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi, Toshkent shahri, Mirzo Ulug‘bek tumani, Parkent ko‘chasi, 51 Muallif

DOI:

https://doi.org/10.65164/f29czx93

Kalit so‘zlar:

sun’iy intellekt, akustik signal, chuqur o‘rganish, fonokardiografiya, mel- spektrogramma, klassifikatsiya, neyron tarmoqlar, signal qayta ishlash.

Abstrak

Maqolada tibbiyot va sanoatda qo‘llaniladigan akustik signallarni qayta ishlash
uchun sun’iy intellekt asosida qurilgan avtomatlashtirilgan tizimning metodologiyasi taqdim
etilgan. Taklif etilgan yondashuv chuqur o‘rganish (deep learning) arxitekturasasida, xususan,
konvolyutsion neyron tarmoqlar (CNN) va uzun qisqa muddatli xotira (LSTM) tarmoqlarini
kombinatsiyalash orqali akustik signallarni real vaqtda tahlil qilish imkonini beradi. Tizim melspektrogramma
va MFCC (Mel-frequency cepstral coefficients) xususiyatlarini ajratib olish orqali
signalning zich va vaqtli xususiyatlarini aniqlaydi. Toshkent shahridagi tibbiyot muassasalaridan
to‘plangan 5,600 ta fonokardiografik va bronxoakustik yozuvlar asosida o‘tkazilgan sinovlar
natijasida tizimning aniqlik ko‘rsatkichi (accuracy) 94.2%, sezuvchanlik (sensitivity) 92.8% va
o‘zgarmaslik (specificity) 95.4% ga yetdi. Taklif etilgan yechim “Aqlli shifoxona” konsepsiyasi
doirasida tezkor diagnostika va monitoring uchun mo‘ljallangan bo‘lib, shovqinli muhitda ham
ishonchli natijalar beradi.

Havolalar

[1]. Smith, J., & Brown, T. (2021). Deep learning approaches for acoustic signal classification.

IEEE Transactions on Signal Processing, 69, 1234–1245.

[2]. Chen, L., et al. (2022). Automatic feature extraction in audio classification using

convolutional neural networks. IEEE Access, 10, 56789–56801.

[3]. Zhang, Y., & Wang, H. (2023). Time-frequency analysis of acoustic signals using deep

learning methods. Signal Processing, 198, 108567.

[4]. Goodfellow, I., Bengio, Y., & Courville, A. (2016). Deep Learning. MIT Press.

[5]. Oppenheim, A. V., & Schafer, R. W. (2010). Discrete-Time Signal Processing. Prentice Hall.

Deng, L., & Yu, D. (2014). Deep learning: Methods and applications. Foundations and

Trends in Signal Processing, 7(3–4), 197–387.

[6]. Krizhevsky, A., et al. (2012). ImageNet classification with deep convolutional neural

582

networks. NIPS.

[7]. Hershey, S., et al. (2017). CNN architectures for large-scale audio classification. ICASSP.

Wang, S., et al. (2020). Noise-robust acoustic signal processing using deep neural networks.

[8]. IEEE Transactions on Audio, Speech, and Language Processing, 28, 1520–1532. ISO 80601-

2-61:2017. Medical electrical equipment – Pulse oximeters. ISO. Bishop, C. M. (2006).

Pattern Recognition and Machine Learning. Springer.

[9]. Lecun, Y., Bengio, Y., & Hinton, G. (2015). Deep learning. Nature, 521(7553), 436–444.

Nashr qilingan

2026-04-14